‍ ‍ سالگرد درگذشت جلال آل احمد #دکتر_عبدالرضا_مدرس_زاده…

‍ ‍ سالگرد درگذشت جلال آل احمد

#دکتر_عبدالرضا_مدرس_زاده

سیدجلال آل‌احمد یکی از نویسندگان بسیار سرشناس و تاثیرگذار و البته بحث‌برانگیز در گستره فرهنگ و ادبیات روزگار ماست که پس از مرگ ناگهانی‌اش در ١٨ شهریور ١٣۴٨ هم‌چنان به دلایل گوناگون مورد توجه و ارزیابی است.

راست این است که جلال هم مانند طیف وسیعی از نویسندگان روزگار خود گرایش‌های لرزان و رنگ‌پذیر و حرکات مارپیچ بسیار داشته‌است و البته بدبیاری او هم این است که در اوان میان‌سالی و در حالی که هنوز برای پخته‌شدن و مخصوصا به بلوغ سیاسی رسیدن نیاز به عمری بیشتر داشت، درگذشت (در کوتاهی و بدفرجامی عمر کسانی چون پروین و فروغ هم شایان گفتن هستند)

زندگی جلال در هاله‌ای از تناقض‌های خود پرورش‌داده شکل گرفته‌است؛ چیزهایی مانند از خانه سیادت و روحانیت برآمدن و به حزب الحادی توده پیوستن، ازدواج با بانویی که دست‌کم خشنودی پدر در آن نمود ندارد، سفر به اسراییل و بعدها سفر به مکه و حمایت از دکتر مصدق و سرانجام تحلیل غرب‌زدگی در ایران از نمودهای برجسته‌ای است که جلال در آنها آمد و شد و ظهور و بروز داشته‌است.

با همه اینها در این که جلال توفیق داشته‌است با داستان‌نویسی بسیاری از دردها و گرفتاری‌ها و آفات زمانه را بنگارد و نثری برآمده از ابتکار شخصی خود را به یادگار بگذارد که کار او را از امثال و اقرانش جدا می‌ساخت، می‌تواند حتی موید آن باشد که تغییر موضع دادن‌های او هم نه از سر هوس و ناپایداری اندیشه که بیشتر برای یافتن جایی مناسب‌تر برای طرح باورهای مورد تاکید و توجه خویش بوده‌است.

می‌توان پذیرفت که در نهاد جلال شیطنت‌های مرموز و زیست ِ رندانه بسیاری از نامداران عصر چندان عیار و اعتباری نداشته‌است و این امر دست‌مایه‌ای برای پذیرش جلال در دوره پس از بهمن ١٣۵٧ بوده‌است. آیا نه این است که انتقادهای تند جلال از اوضاع کشور در عهد شاه ( که مثلا در مدیر مدرسه بخش‌هایی از آن بازتاب داده‌شده‌است) و آثاری چون غرب‌زدگی و در خدمت و خیانت روشنفکران هم بدان پیوست شده‌است؛ در دوره انقلابی‌گری‌ها بسیار به کار می‌آمده‌است؟

کوتاه سخن این که جلال با کوشش فراوان توانسته‌است در میان سبک‌ها و شیوه‌های گوناگون داستان‌نویسی و داستان‌نویسان، جایی برای خویش فراهم کند و تفاوت کارش با سبک زنانه همسرش سیمین دانشور هم هرگونه شائبه همکاری و برای هم‌نویسی را از میان برده‌است و اگر عمرش دست‌کم تا حدود شصت‌سالگی ادامه می‌یافت، می‌توانست با پوست‌اندازی دیگری، در مسیری تازه به راه خویش ادامه دهد.
ای بسا آرزو که خاک شده!

@pazhvak_roshangari