به‌مناسبت زادروز استاد #سعید_نفیسی (۱۲۷۴-۱۳۴۵)، ادیب و…

به‌مناسبت زادروز استاد #سعید_نفیسی (۱۲۷۴-۱۳۴۵)، ادیب و تاریخ‌نگار

عاریت گرفتن تازی از فارسی منحصر به گرفتن کلمات مفرد نیست… مثلاً «گشادن» در فارسی باز کردن و یکی از معانی مجازی آن کشور گرفتن است؛ تازیان «فتح» را عیناً به‌همین‌حال استعمال کرده‌اند… . «زدن» در سکه ساختن به‌کار رفته؛ «درم زدن» را به‌معنی سکه زدن به‌کار برده‌اند و در عربی آن را تقلید کرده و «ضرب» گفته‌اند… . «عین» تازی، هم چشم است و هم چشمه؛ در هیچ زبان دیگری، به‌جز زبان فارسی، نام جایی که آب از آن می‌تراود از چشم مشتق نشده، و همین نکته ما را وادار می‌کند پیروی تازیان را از فارسی بیش از آنچه تصور می‌رود بدانیم.
برخی از ترکیبات تازی ترجمهٔ تحت‌الفظ زبان فارسی است، مانند «سوءالظن» ترجمۀ بدگمانی، «بیاض‌الوجه» ترجمۀ سفیدرویی، و «وسیع‌الصدر» ترجمۀ گشاده‌دل.
در معانی مجازی هم تقلید کرده‌اند؛ مثلاً «سر» در معنی مجازی پیشوا است؛ در تازی «رأس» همین حال را دارد. «دست» در معنی مجازی یاور و دستیار است و «ید» و جمع‌الجمع آن «ایادی» در تازی همین است. «درازدستی» فارسی را نیز به «ید طولیٰ» ترجمه کرده‌اند.

برگرفته از: سعید نفیسی، مقالۀ «روش تجدد در زبان و ادبیات فارسی چگونه بوده و چگونه باید باشد؟» (۳)، در مجلهٔ آینده، سال سوم، بهمن ۱۳۲۳، شمارۀ ۶، ص ۳۳۰.
🌸