#ششم_کوشا 📚 دستور زبان فارسی 🔴 منادا (۲) 📌در دستورزبانِ…

#ششم_کوشا
📚 دستور زبان فارسی
🔴 منادا (۲)
📌در دستورزبانِ فارسی، منادا کسی یا چیزی است که ندا یا خطابش می‌کنیم. منادا یا ابتدای جمله می‌آید یا میانِ جمله یا پایانِ جمله.
📌۱) اگر ابتدای جمله بیاید، پس از آن ویرگول می‌آید:
✨- «پدر گفت: ای پسر، خیالِ مُحال از سر به‌درکن.» (گلستان، باب سوم)
✨- ای خدا، این وصل را هجران مکن/… (مولوی)
✨- نیما، غمِ دل گو که غریبانه بگرییم/… (شهریار)

📌۲) اگر میانِ جمله بیاید، قبل و بعد از آن ویرگول می‌آید:
✨- اگر به خانۀ من آمدی، برای من، ای مهربان، چراغ بیاور. (فروغ فرخزاد)
✨- گر گناهی کردم و دارم، خداوندا، ببخش/ چون گنه را عذر می‌آرم، خداوندا، ببخش (اوحدی)
✨- ذاتت عسل است، ای جان، گفتت عسلی دیگر/… (مولوی)

📌۳) اگر پایانِ جمله بیاید، قبل از آن ویرگول می‌آید:
✨- مثل راز شعر حافظ، مثل آواز قناری، هم‌چو یادِ خوش‌ترین‌ها، هم‌چو باران بهاری*، ای وطن! (نادر ابراهیمی)
★ بهاری (مسند + فعلِ ربطی): بهار هستی. تکیه روی هجای اول است.
✨- ندارم طاقت تیمار چندین/ اَغِثنی، یا غیاثَ‌المُستَغیثین (نظامی)
✨- اين‌كه فردا اين كنم يا آن كنم/ ‏اين دليلِ اختيار است، اى صنم‏ (مولوی)

📌نکتۀ ۱: در حالت معمولی، که خطابِ آمرانه یا تأکید یا تحذیر یا تحقیر یا تهدید یا امثال این‌ها در کار نیست، بعد از منادا ویرگول می‌آید:
✨- ساقیا، این مُعجِبانِ آب و گل را مست کن/… (مولوی)
✨- الاهی، سینه‌ای دِه آتش‌افروز/… (وحشی بافقی)

📌نکتۀ ۲: گاهی، پس از منادا، نشانۀ تعجب می‌آید، ازجمله:
✨الف. در برخی خطاباتِ رسمی (بسته‌به بافت و مخاطب): حُضّارِ محترم! جنابِ آقای رئیس‌جمهور!
✨ب. در برخی خطاباتِ غیررسمی، که بتوان بارِ عاطفیِ‌ آن‌ها ازقبیلِ اندوه،‌ شادی، آرزو، شگفتی، تحقیر، توهین، خطاب به زیردست، و نظایرِ این‌ها را تشخیص داد:
✨- آی آدم‌ها! که بر ساحل بساط دلگشا دارید، […] یک نفر در آب می‌خوانَد شما را. (نیما یوشیج)
✨- «آهای رقیه! چایی برای گلین خانم بردی؟» (جلال آل‌احمد، زن زیادی، ص ۲۶)
✨- «امید دوباره زبان از سر گرفت و گفت: […] داخلِ معراجِ شهدای اهواز دنبال عباس می‌گشتم، جنازۀ لطفعلی را پیدا کردم. بِرارم! کی به تو شلیک کرد؟ کی دلش آمد؟» (قاسمعلی زارعی، دست خدا، ص ۴۱۱)
✨- «دو مردِ جوان […] بنای دادوبیداد و ناسزا گذاشتند. یکی از آن‌ها با پیراهن پاره به میز سروان نزدیک شد: جناب‌سروان! من از دست این مرد شاکی هستم. پول مرا خورده، شیشۀ مغازه‌ام را شکسته […].» (عزیز معتضدی، تابستان سفید، ص ۶۵)
📌نکتۀ ۳: پس از هریک از مناداهای پی‌درپی (سازه‌های هم‌پایه)، ویرگول می‌آید:
✨- ای سلامم، ای سرودم، ای نگهبانِ وجودم! (نادر ابراهیمی)
✨- ای یار، ای یگانه‌ترین یار، چه ابرهای سیاهی در انتظارِ روزِ میهمانیِ خورشیدند. (فروغ فرخزاد)

🔴نکتۀ ۴: منادا، به‌طور طبیعی، در ابتدا می‌آید و اگر سپس بیاید، ازنظرِ بلاغی، برای تأکید و برجسته‌سازی است:
✨- بروید، ای حریفان، بکشید یارِ ما را/… (مولوی)

📌سید محمد بصام
✨✨✨✨✨✨✨✨✨✨
🌸🍃